Çek ve bono (senet), Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen, alacağın tahsilini kolaylaştıran kıymetli evraklardır; ancak hukuki nitelikleri ve işleyişleri birbirinden farklıdır.
Çek ile Bono (Senet) Arasındaki Fark
Çek, bir ödeme aracıdır; düzenleyen kişinin bankadaki hesabından, üzerinde yazılı bedelin lehtara ödenmesi için bankaya verilen bir talimat niteliğindedir ve görüldüğünde ödenir. Bono (senet) ise bir borç ikrarı ve ödeme vaadidir; düzenleyen kişi, belirli bir vadede belirli bir bedeli ödeyeceğini taahhüt eder.
Karşılıksız Çek Nedir?
Çek hamili, çeki bankaya ibraz ettiğinde hesapta yeterli karşılık bulunmaması halinde çek "karşılıksız" kalmış olur. Banka, çek karşılığının kısmen dahi olsa bir kısmını (kanunda öngörülen asgari tutara kadar) ödemekle yükümlüdür; ödenemeyen kısım için hamile bu husus resmi bir belgeyle (karşılıksızdır işlemi) bildirilir.
Karşılıksız Çekin Hukuki ve Cezai Sonuçları
5941 sayılı Çek Kanunu uyarınca, karşılıksız çıkan çek bedelini kanunda öngörülen süre içinde ödemeyen çek düzenleyicisi hakkında adli para cezası ve idari yaptırımlar (çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı) uygulanabilir. Ayrıca çek hamili, çekin karşılıksız kalan bedeli için icra takibi başlatabilir; çek, kambiyo senedi niteliği taşıdığından kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip imkânı sağlar - bu, genel haciz yoluna kıyasla daha hızlı işleyen bir icra prosedürüdür.
Senette (Bonoda) Vade ve İcra Takibi
Bono, vadesinde ödenmezse, alacaklı yine kambiyo senetlerine özgü icra takibi yoluyla alacağını talep edebilir. Bonoda, çekten farklı olarak karşılıksız kalma diye bir kavram yoktur; borçlu ödeme yapmazsa doğrudan icra takibi ve gerekirse itirazın iptali/kaldırılması süreci işletilir.
Sonuç
Çek ve bono, alacağın hızlı tahsilini sağlayan güçlü hukuki araçlardır; karşılıksız çek düzenlemenin hem hukuki hem cezai sonuçları bulunur. Bu belgelerin şekil şartlarına (düzenleme tarihi, tutar, imza) tam uyulması, icra sürecinin sorunsuz işlemesi için kritik önemdedir.
Lawyer Services'in Sözleşme Analizi aracıyla ticari sözleşmelerinizdeki ödeme/kambiyo maddelerini gözden geçirebilirsiniz.